Ak

[czytaj: a-KA] skrót od: Armia Krajowa

skrótowiec, rodzaj żeński lub nijaki

(1.1) = hist. wojsk. Armia Krajowa;

(1.2) = eduk. Akademia Krakowska;

1. miasto w południowo-zachodniej Jordanii;
2. zatoka w północnej części Morza Czerwonego

Akaba (arab. العقبة, al-ʿAqabah) – miasto w południowo-zachodniej Jordanii, stolica muhafazy Akaba, nad Zatoką Akaba (Morze Czerwone), będące jedynym portem morskim kraju (jedynie 27 km linii brzegowej). Miasto ma port rybacki, lotnisko, połączenie drogowe i kolejowe z Ammanem oraz drogowe z Medyną (Arabia Saudyjska). Przez port wywozi się fosforyty, jest strefa wolnocłowa, przemysł chemiczny to gł. produkcja nawozów fosforowych. Znajduje się tutaj ośrodek sportów wodnych oraz akwarium morskie.

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akacja

drzewo lub krzew z rodziny motylkowatych

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) dendr. nazwa systematyczna|Acacia|Mill.|ref=tak., rodzaj drzew i krzewów należący do rodziny mimozowatych;

(1.2) dendr. tropikalne drzewo lub krzew z rodzaju akacja (1.1)

(1.3) hist. żegl. rodzaj bizantyjskich jedno- albo dwumasztowych okrętów z ożaglowaniem rejowym

(1.4) dendr. pot. drzewo z gatunku robinia akacjowa (nazwa systematyczna|Robinia pseudoacacia|L.|ref=tak.);

(1.5) akacje – uczn. lekcje

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akacjowaty

przymiotnik jakościowy

(1.1) przypominający akację

Źródła:

Wiktionary

Akacjowiec

ogończyk akacjowiec - gatunek motyla z rodziny modraszkowatych

Źródła:

SJP.pl

Akacjowy

przymiotnik od: akacja

przymiotnik

(1.1) składający się z akacji

1. wyższa uczelnia o profilu specjalistycznym;
2. instytucja gromadząca wybitnych przedstawicieli nauki lub sztuki;
3. uroczystość publiczna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) eduk. szkoła wyższa;

(1.2) nauk. instytucja, towarzystwo naukowe

(1.3) uroczyste zebranie publiczne poświęcone osobie lub wydarzeniu

(1.4) przest. muzyka poważna

(1.5) przest. koncert muzyki poważnej

(1.6) uczn. przen. szkoła zawodowa

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

Akademia Platońska – szkoła założona przez Platona w IV w. p.n.e., w jej duchu w nowożytności kontynuowano szkoły:
- Akademia Florencka
- Akademia Rzymska Platońska
- Akademia Bessariona
akademia nauk stosowanych – element oficjalnej nazwy uczelni w Polsce
Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie – publiczna uczelnia artystyczna
Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego – publiczna, cywilno-wojskowa uczelnia techniczna
Akademia Polonijna – uczelnia niepubliczna w Częstochowie
Akademia Krakowska – dawna nazwa publicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego
Śląska Akademia Medyczna imienia Ludwika Waryńskiego w Katowicach – dawna nazwa publicznego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
Polska Akademia Umiejętności – polskie towarzystwo naukowe
Akademia Francuska (franc. Académie française) – francuskie towarzystwo naukowe

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akademicki

1. związany z akademią (np. wykład akademicki, wyróżnienia akademickie); akademijny;
2. związany z akademizmem (np. malarstwo akademickie)

przymiotnik

(1.1) eduk. dotyczący uczelni wyższej, studiów i studentów

forma rzeczownika.

(1.1) plural|akademia.

Źródła:

Wiktionary

Akademijny

→ akademia; akademicki, akademiowy

Źródła:

SJP.pl

Akademik

1. członek akademii;
2. dawniej: profesor wyższej uczelni;
3. słuchacz wyższej uczelni; student

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) nauk. członek akademii

(1.2) szt. przedstawiciel akademizmu

(1.3) daw. eduk. uczeń akademii, słuchacz uczelni wyższej

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) stud. dom akademicki;

(2.2) uczn. internat

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

akademik – wysoki tytuł naukowy członków akademii (stowarzyszenia lub instytucji naukowej)
akademik – dom studencki
- „Akademik” – Dom Studencki Politechniki Warszawskiej
akademik – student akademii (używane w Galicji; określenie „student” oznaczało tam „gimnazjalistę” – ucznia szkoły średniej, dającej maturę i możliwość jednorocznej służby wojskowej)
Akademik – czasopismo, dodatek do organu Związku Polaków w Niemczech

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akademika

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. uroczysty popis; uroczystość

forma rzeczownika.

(2.1) D. lp. od: akademik mrz.

(2.2) D. i B. lp. od: akademik mos.

Źródła:

Wiktionary

Akademikowy

związany z akademikiem, dotyczący akademika

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z akademikiem, dotyczący akademika

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akademio

forma rzeczownika.

(1.1) W. lp. od: akademia

Źródła:

Wiktionary

Akademiowy

→ akademia; akademijny, akademicki

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z akademią, dotyczący akademii

Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akadiański

przymiotnik

(1.1) odnoszący się do Akadii

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. odmiana języka francuskiego używana w prowincjach atlantyckich Kanady;

Źródła:

Wiktionary

Akadowie

lud semicki zamieszkujący w starożytności Mezopotamię; Akadyjczycy

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akadyjczycy

lud semicki zamieszkujący w starożytności Mezopotamię; Akadowie

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

Akadyjczycy – francuskojęzyczni mieszkańcy północnoamerykańskiej Akadii
Akadyjczycy – oboczna nazwa starożytnego plemienia Akadów

(2.1) jęz. język semicki, używany w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e.;

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akadyjskojęzyczny

przymiotnik

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akan

Akantella

stadium rozwojowe kolcogłowów, kiedy larwa traci kolce i przekształca się w małego kolcogłowa

Źródła:

SJP.pl

Akantocefaloza

choroba pasożytnicza atakująca układ pokarmowy świń i szczurów

Akantocefaloza (gr. "ákantha" – kolec, "kephalé" – głowa) – inwazyjna choroba pasożytnicza układu pokarmowego wywołana przez dojrzałe kolcogłowy powodujące miejscowe zapalenie błony śluzowej jelita cienkiego. Występuje u kręgowców, zwłaszcza u trzody chlewnej, ptaków i ryb. U ryb słodkowodnych jest wywoływana przez kolcogłowy z rodzaju "Acanthocephalus", a u zwierząt lądowych – z rodzaju "Macracanthorhynchus".

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akantocyt

u człowieka: nieprawidłowy erytrocyt z nieregularnymi, długimi, ostro zakończonymi wypustkami cytoplazmy

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) biol. nieprawidłowo uformowana krwinka czerwona posiadająca nieregularnie rozmieszczone, zaostrzone wypustki cytoplazmatyczne;

Akantocyt – u człowieka, nieprawidłowy erytrocyt z nieregularnymi, długimi, ostro zakończonymi wypustkami cytoplazmy.

Podobne wypustki cytoplazmy, ale bardziej tępe i bardziej regularnie rozmieszczone, posiadają echinocyty.

→ akantoliza

Patrz:akantoliza

Źródła:

SJP.pl

Akantoliza

utrata połączenia pomiędzy komórkami naskórka, powodująca powstawanie pęcherza

Akantoliza (łac. "acantholysis") – utrata łączności między komórkami warstwy kolczystej naskórka ("stratum spinosum") poprzez zanikanie mostków międzykomórkowych.

Komórki leżą luźno w powstałych wolnych przestrzeniach, mają okrągły kształt, duże, często nieprawidłowe jądra. Barwią się metodą Maya-Grünwalda-Giemsy w charakterystyczny sposób (obrąbek cytoplazmy wybarwia się na ciemnoniebiesko). Można ją wykryć w wymazie z dna pęcherza testem cytologicznym Tzancka.

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

pogrubienie warstwy kolczystej nabłonka wielowarstwowego płaskiego

Akantoza (łac. "acanthosis") – pogrubienie warstwy kolczystej nabłonka wielowarstwowego płaskiego, przede wszystkim naskórka.

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akantusowate

rodzina roślin charakterystycznych dla krajów tropikalnych całego świata; akantowate

Źródła:

SJP.pl

Akantusowaty

o cechach akantusowatych (rodzina roślin)

przymiotnik

przymiotnik relacyjny

1. w różnych naukach: przyśpieszenie czegoś;
2. w biologii i psychologii: przyśpieszenie rozwoju w wyniku przemian cywilizacyjnych lub sztucznej stymulacji

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przyspieszenie

Akceleracja (łac. "acceleratio": przyspieszenie) – w fizjologii oznacza międzypokoleniowe przyspieszenie rozwoju i dojrzewania, a więc wcześniejsze osiąganie kolejnych etapów rozwoju lub wcześniejsze (w porównaniu z innymi narządami) wykształcenie się jakiegoś narządu w rozwoju zarodka. W psychologii jest to przyspieszenie rozwoju cech psychicznych.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akceleracjonista

zwolennik teorii zakładającej, że opór wobec kapitalizmu jest niemożliwy, dlatego też należy przyspieszać jego rozrost tak, by system sam się załamał

Źródła:

SJP.pl

Akceleracjonizm

teoria zakładająca, że opór wobec kapitalizmu jest niemożliwy, dlatego też należy przyspieszać jego rozrost tak, by system sam się załamał

Akceleracjonizm (ang. "accelerationism", od słowa "acceleration", czyli „przyspieszenie”) – szereg marksistowskich i reakcyjnych idei w teorii krytycznej i społecznej, które wzywają do drastycznej intensyfikacji wzrostu kapitalistycznego, zmian technologicznych, sabotażu infrastruktury i innych procesów społecznych w celu zdestabilizowania istniejących systemów i stworzenia radykalnej transformacji społecznej.

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akceleracyjny

dotyczący akceleracji

przymiotnik

(1.1) związany z przyspieszeniem lub przyspieszaniem, akceleracją; służący do przyspieszania

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcelerator

1. urządzenie do nadawania cząstkom naładowanym wielkich energii;
2. urządzenie do przyspieszania lub zwalniania ruchu samochodowego silnika spalinowego; pedał gazu;
3. akcelerator graficzny - specjalna karta graficzna, wykonująca niezbędne do tworzenia obrazu obliczenia

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) fiz. przyrząd do przyspieszania elektrycznie naładowanych cząstek;

(1.2) techn. pedał gazu

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

Akcelerator cząstek – urządzenie do przyspieszania cząsteczek do prędkości bliskich prędkości światła w próżni
Akcelerator 3D – karta graficzna przeznaczona do szybkiego wyświetlanie grafiki trójwymiarowej
Akcelerator – nazwa nadana przez Microsoft kombinacjom klawiaturowym, uruchamiającym określone funkcje programu, jak np. Ctrl+C
Akcelerator skryptów – program przyspieszający wykonywanie skryptów (np. php)

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akceleratorowy

związany z akceleratorem

Źródła:

SJP.pl

Akcelerograf

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) techn. samozapisujący przyrząd do pomiaru przyspieszenia

Źródła:

Wiktionary

Akcelerometr

miernik przyspieszenia; przyśpieszeniomierz; przyspieszeniomierz

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zob. przyspieszeniomierz.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcelerować

przyśpieszać coś

Źródła:

SJP.pl

Akcencik

zdrobnienie od: akcent

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od akcent

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcencista

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) żartowniś, dowcipniś

Źródła:

Wiktionary

Akcent

1. wyróżnienie sylaby w wyrazie lub jednego z wyrazów w zdaniu za pomocą artykulacji, zaakcentowania, intonacji; także: znak graficzny służący temu wyróżnieniu;
2. potocznie o sposobie wymawiania wyrazów;
3. w muzyce: wyróżnienie dźwięku lub akordu; także: znak oznaczający to wyróżnienie;
4. przenośnie: wyróżniający się, charakterystyczny element czegoś

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu;

(1.2) muz. wyraźniejsze, silniejsze podkreślenie jakiegoś dźwięku lub współbrzmienia;

(1.3) typogr. znak diakrytyczny oznaczający m.in. akcent (1.1)

(1.4) przen. szczegół wyróżniający się z otoczenia

(1.5) jęz. specyficzny sposób wymawiania słów, często w połączeniu z charakterystyczną intonacją zdaniową

(1.6) przest. werwa, fantazja, animusz

(1.7) szt. archit. ogrod. element kompozycyjny wyróżniający się (kolorem, fakturą, kształtem) z tła całości

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

akcent – sposób wymowy (artykulacji, intonacji)
akcent wyrazowy
akcent zdaniowy
akcent muzyczny
akcent diakrytyczny
Akcent – polski zespół muzyczny
Akcent – rumuński zespół muzyczny
Akcent – czasopismo literacko-artystyczne
Akcenty

Wiktionary

Akcentowany

forma czasownika.

(1.1) imiesłów przymiotnikowy bierny od czasownika: akcentować

przymiotnik

(2.1) w jakiś sposób wyróżniany, wzmacniany lub podkreślany

Źródła:

Wiktionary

Akcentować

1. wyróżniać sylabę w wyrazie lub jeden z wyrazów w zdaniu za pomocą artykulacji, zaakcentowania, intonacji;
2. kłaść nacisk na coś;
3. w muzyce: wyróżniać dźwięk lub akord

czasownik przechodni niedokonany (dk. brak)

(1.1) jęz. wyróżniać sylabę w wyrazie lub wyraz w zdaniu

(1.2) przen. podkreślać jakieś cechy, kłaść na coś nacisk

(1.3) muz. wyróżniać dźwięk lub akord w melodii

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcentowy

związany z akcentem, dotyczący akcentu

przymiotnik relacyjny

(1.1) fonet. związany z akcentem, dotyczący akcentu

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcentuacja

akcentacja;
1. sposób, typ akcentowania w jakimś języku;
2. zaznaczanie akcentów w tekście;
3. ogół akcentów w tekście

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) jęz. fonet. system akcentowania w danym języku

(1.2) jęz. fonet. zaznaczanie akcentów

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcentuacyjnie

przysłówek sposobu

(1.1) w sposób akcentuacyjny

Źródła:

Wiktionary

Akcentuacyjny

dotyczący akcentu lub zasad akcentowania

przymiotnik relacyjny

(1.1) jęz. związany z akcentuacją, dotyczący akcentuacji

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ekon. klauzula na dokumencie płatniczym (wekslu) w wymianie krajowej lub międzynarodowej, wyrażająca zobowiązanie dłużnika, na którego dokument jest wystawiony, wypłaty sumy dłużnej

(1.2) daw. przyjęcie

Źródła:

Wiktionary

Akcept

1. zobowiązanie do uiszczenia w terminie sumy oznaczonej na wekslu lub czeku; akceptacja;
2. taki zaakceptowany weksel lub czek;
3. dawniej: zgoda na coś, uznanie czegoś za dobre, prawidłowe; akceptacja, aprobata

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) ekon. zobowiązanie się do uiszczenia na zlecenie sumy wymienionej na wekslu lub czeku

(1.2) daw. aprobata

Akcept ( acceptus – przyjęty) – w potocznym języku prawniczym oznacza przyjęcie przekazu. Jest to jednostronna czynność prawna związana ze stosunkiem przekazu będąca oświadczeniem woli dłużnika złożonym w dowolnej formie, którego skutkiem jest przyjęcie do spełnienia świadczenia (głównie pieniężnego).

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akceptacja

1. zgoda na coś, uznanie czegoś za dobre, prawidłowe; aprobata;
2. formalna zgoda na coś, zwykle pisemna;
3. pogodzenie się z czymś, czego nie sposób zmienić;
4. uznanie czyichś cech, czyjegoś postępowania za zgodne ze spodziewanymi;
5. zobowiązanie do uiszczenia w terminie sumy oznaczonej na wekslu lub czeku; akcept

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wyrażenie zgody

Akceptacja (z acceptatio, dosł. „przyjmowanie”) – uznanie czegoś, aprobata, potwierdzenie czegoś, pogodzenie się z czymś, czego nie można zmienić, uznanie czyichś cech postępowania za zgodne z oczekiwaniami, a także formalna zgoda na jakieś działania, zwykle wyrażona podpisem na odpowiednim dokumencie i niekoniecznie wynikająca z ich pozytywnej oceny, także wyrażenie zgody przez osobę uprawnioną dla sposobu załatwienia sprawy lub aprobatę treści pisma.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akceptacyjny

dotyczący akceptacji

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z akceptacją, dotyczący akceptacji

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akceptant

osoba, która zaakceptowała weksel (rzadziej czek)

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) ekon. osoba przyjmująca na siebie zobowiązanie zapłacenia w określonym terminie i miejscu wymienionej w wekslu sumy;

Akceptant – odbiorca inny niż konsument, na rzecz którego agent rozliczeniowy świadczy usługę płatniczą. Jest to podmiot, który przyjmuje płatności kartą, czyli zgadza się, aby za sprzedawane przez niego towary lub usługi płacić z wykorzystaniem karty płatniczej.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akceptantka

Akceptowalny

taki, który daje się zaakceptować

przymiotnik

(1.1) możliwy do zaakceptowania, do przyjęcia

(1.2) jęz. zgodny z poczuciem językowym, gramatyczny i sensowny;

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akceptowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

Akcesja

1. przystąpienie do czegoś, udział w czymś; akces;
2. w bibliotece: ewidencjonowanie zakupionych i otrzymanych książek, czasopism itp.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) czynności wykonywane przy włączaniu do zbiorów bibliotecznych dokumentów;

(1.2) wyodrębniony dział nabytków

(1.3) znak umieszczany na książce na odwrocie karty tytułowej zawierający m.in. numer pozycji

(1.4) akces, przyłączenie się

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

Akcesja (bibliotekoznawstwo)
Akcesja (prawo międzynarodowe)

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akcesor

przestarzale: osoba przystępująca do czegoś, wchodząca do spółki

Źródła:

SJP.pl

Akcesorium

1. drobny przedmiot będący uzupełnieniem, dodatkiem do czegoś;
2. drobny przedmiot przydatny do wykonywania określonych czynności

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z akcesem, dotyczący akcesu

Źródła:

Wiktionary

Akcesyjny

przymiotnik od: akcesja (np. procedura akcesyjna, księga akcesyjna)

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący akcesji, związany z akcesją

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcesyt

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) daw. pozwolenie, zezwolenie

Źródła:

Wiktionary

Akcik

zdrobnienie od: akt

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od: akt

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcja

1. działanie, szczególnie zorganizowane, zmierzające do osiągnięcia jakiegoś celu;
2. typ fabuły w dziele literackim i filmowym;
3. działanie bojowe, walka;
4. papier wartościowy, dokument udziałowy w spółce akcyjnej

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) działanie zorganizowane

(1.2) przebieg zdarzeń powiązanych następstwem chronologicznym, lub więzią przyczynowo-skutkową;

(1.3) sport. działania ofensywne, atak

(1.4) praw. ekon. papier wartościowy wystawiany posiadaczowi części kapitału spółki akcyjnej (często w lm);

(1.5) pot. zdarzenie, wydarzenie

(1.6) gwara. więzienna: wydarzenie

(1.7) gwara. więzienna: przestępstwo

(1.8) gwara. więzienna: wybryk

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

akcja (literatura)
Akcja (teatr)
akcja (film)
- film akcji
akcja (gry fabularne)
akcja zbrojna
akcja strun
akcja (finanse)
Akcjonizm

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akcje

Źródła:

SJP.pl

Akcjogram

graficzne przedstawienie notowań giełdowych

Źródła:

SJP.pl

Akcjonalista

dawniej: akcjonariusz

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) daw. zob. akcjonariusz.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcjonariat

ogół osób i podmiotów gospodarczych posiadających udziały (akcje) w danej firmie

Źródła:

Wikipedia

Akcydencja

akcydens; przestarzale:
1. przypadkowa, zmienna cecha jakiejś rzeczy;
2. dochód uboczny, dodatkowa opłata pobierana przy cle

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) dodatkowa opłata przy cleniu przywożonych towarów

(1.2) daw. przypadłość

(1.3) daw. dochód uboczny, często nielegalny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcydens

1. przypadkowa, zmienna cecha jakiejś rzeczy; akcydencja;
2. dochód uboczny, dodatkowa opłata pobierana przy cle; akcydencja;
3. druk okolicznościowy; druk akcydensowy

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) druk. druk o charakterze użytkowym lub okolicznościowym, np. zaproszenie, menu, ulotka, afisz, katalog etc.;

(1.2) cecha ulotna rzeczy, niewpływająca na jej istotę

(1.4) daw. ekon. dodatek do stałego uposażenia księdza

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

akcydens w poligrafii
akcydens w filozofii, przeciwieństwo atrybutu

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akcydensik

dawniej, żartobliwie: akcydens - dochód uboczny, zwykle nielegalny

1. przymiotnik od: akcydens (w znaczeniu druku, np. drukarnia akcydensowa);
2. przestarzale: związany z akcydencją (akcydensem), np. opłata akcydensowa

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z akcydensem, dotyczący akcydensu

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcydentalia

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) filoz. cechy przypadłościowe bytu; to wszystko, co w rzeczywistości może być inne, a rzecz nadal pozostaje tą samą rzeczą

Źródła:

Wiktionary

Akcydentalizm

pogląd filozoficzny zaprzeczający powiązaniu zjawisk w sposób konieczny, uważający prawa nauki za subiektywne konstrukcje ludzkiego umysłu, negujący powiązanie zjawisk w stopniu umożliwiającym przewidzenie większości rzeczy, co nie wynika z braków nauki, ale z przypadkowości wpisanej w naturę świata; kontyngentyzm

książkowo: przypadkowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) książk. przypadkowy, okolicznościowy, nieistotny, dodatkowy

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcyja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) stpol. proces sądowy

Akcyjnie

przysłówek sposobu

(1.1) w sposób polegający na doraźnym organizowaniu akcji

Źródła:

Wiktionary

→ akcyza

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący akcyzy

Patrz:akcyza

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcyźnik

urzędnik państwowy pobierający akcyzę

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) adm. urzędnik pobierający akcyzę

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akebia

azjatyckie pnącze, którego owoce są stosowane w medycynie naturalnej w zaburzeniach laktacji

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Akebia|ref=tak., rodzaj roślin okrytonasiennych z rodziny krępieniowatych;

(1.1) geogr. związany z Akermanem (obecnie: Białogród nad Dniestrem)

Patrz:Akerman

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aketon

gruby, pikowany kaftan średniowieczny, zakładany pod zbroję; gambeson, przeszywanica, przeszywka

Źródła:

SJP.pl

Akia

rodzaj sanek używanych przez Eskimosów

„Sulili, syn Aminu, Kikkia, Akia, Puzur-Aszur, Szalim-ahum, Ilu-szuma - razem sześciu królów ["których imiona zostały zapisane na"] cegłach, (ale) których limmu nie zostali spisani/znalezieni”

ustęp "Asyryjskiej listy królów" wyliczający asyryjskich królów od 27 do 32

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akinakes

krótki miecz brązowy obosieczny z VII wieku p.n.e., używany przez Scytów

Akinakes (gr. ἀκινάκης) lub akinaka (pers. *"akīnakah") – scytyjski sztylet lub krótki miecz, od VIII wieku p.n.e. charakterystyczny dla kultury Scytów, a następnie przejęty przez Persów.

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akinety

Akinezja

akineza;
1. brak zdolności wykonywania ruchów na skutek uszkodzenia obwodowego narządu ruchu;
2. u zwierząt: znieruchomienie będące reakcją obronną; bezruch

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. całkowita niezdolność do wykonywania ruchów, ich spowolnienie lub ograniczenie

(1.2) zool. nagłe i czasowe znieruchomienie zwierzęcia, stanowiące jego reakcję obronną przed zagrożeniem

Akinezja, akineza – objaw chorobowy przejawiający się zubożeniem ruchowym lub całkowitym bezruchem. Występuje m.in. u chorych na chorobę Parkinsona. Szczególnie zauważalne jest w akinezji zubożenie ruchów mimicznych twarzy (tzw. „maskowatość twarzy”, amimia). Czasami towarzyszą jej bradylalia (spowolnienie mowy) oraz mikrografia (pisanie małymi literami).

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akira

japońskie imię męskie

Akira (jap. アキラ) – manga autorstwa Katsuhiro Ōtomo, publikowana w magazynie „Shūkan Young Magazine” wydawnictwa Kōdansha od 20 grudnia 1982 do 25 czerwca 1990.

Na podstawie mangi powstał pełnometrażowy film anime, którego premiera odbyła się w 1988 roku. Ponadto planowany jest aktorski film live action, którego próby jego produkcji podejmowano kilkukrotnie, jednak wciąż nie wiadomo, kiedy powstanie i kiedy odbędzie się jego premiera.

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akita

rasa psa domowego pochodząca z Japonii

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kynol. każda z dwóch ras psów: akita inu i akita amerykańska;

(1.2) pies jednej z ras akita (1.1)

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

Akita – miasto w Japonii w Prefekturze Akita
Akita – prefektura w Japonii
Akita – dworzec kolejowy
akita (akita inu) – japońska rasa psa
akita amerykańska – amerykańska rasa psa
Masami Akita – japoński kompozytor muzyki noise

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akka

1. rodzaj roślin z rodziny mirtowatych;
2. akka Sellowa - ciepłolubna roślina drzewiasta z rodziny mirtowatych; fejhoa

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto portowe w Izraelu, w Dystrykcie Północnym;

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akkański

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Akką, dotyczący Akki

Źródła:

Wiktionary

Aklamacja

przyjęcie czegoś jednomyślnie, bez głosowania

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) jednogłośny wybór, uznanie czegoś

(1.2) daw. obyczajowy powitalny okrzyk ku czci wysoko postawionych osób

Aklamacja ( acclamatio z ad „do, z” i clamo „wołam”; consensus ordinum „zgoda stanów”) – sposób przyjęcia ustawy lub wniosku w demokratycznych organach władzy ustawodawczej.

Wniosek zostaje przyjęty poprzez aklamację, gdy zostaje zaakceptowany jednomyślnie przez całe zgromadzenie bez organizowania głosowania (może zostać poparty okrzykami lub oklaskami).

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aklamacyjny

dotyczący aklamacji

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z aklamacją, dotyczący aklamacji, wyrażony przez aklamację

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aklamowanie

Aklimatyzacja

przystosowywanie, przyzwyczajanie się do panujących warunków

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biol. przystosowanie się organizmów roślinnych i zwierzęcych do nowego środowiska;

(1.2) przen. przystosowanie się do nowej sytuacji

Aklimatyzacja – rodzaj adaptacji; spowodowane zmianą miejsca pobytu, zachodzące w naturalnych warunkach, przystosowanie się do nowych dla danego organizmu warunków klimatycznych. W zakres aklimatyzacji wchodzą przystosowania do klimatu, czasu i wysokości. Przystosowanie zachodzące w warunkach laboratoryjnych, do sztucznie wytwarzanych warunków, nazywamy aklimacją.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aklimatyzacyjny

dotyczący aklimatyzacji

przymiotnik relacyjny

(1.1) biol. związany z aklimatyzacją, dotyczący aklimatyzacji

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aklimatyzowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) dostosowywanie się do nowych warunków lub sytuacji

Źródła:

Wiktionary

Aklimatyzować

1. przystosowywać (rzadziej przystosować) organizm do panujących warunków;
2. aklimatyzować się - o organizmie lub przenośnie o kimś: przyzwyczajać się (rzadziej przyzwyczaić się), przystosowywać się (rzadziej przystosować się) do panujących warunków

czasownik przechodni niedokonany (dk. brak)

(1.1) biol. przystosowywać organizm do odmiennych warunków otoczenia

czasownik zwrotny niedokonany aklimatyzować się (dk. brak)

(2.1) biol. o organizmie: przystosowywać się do odmiennych warunków otoczenia

(2.2) rzad. przen. dostosowywać się do nowej sytuacji

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aklina

linia łącząca na mapie geograficznej miejsca, w których odchylenie igły magnetycznej równe jest zeru

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) geogr. linia łącząca na mapie miejsca, gdzie odchylenie igły magnetycznej równe jest zeru;

pogląd etyczny zakładający nieistnienie obiektywnych wartości etycznych i moralnych, uznający je za wynikające z jednostkowego bądź zbiorowego przeświadczenia; nonkognitywizm, antykognitywizm

Źródła:

SJP.pl

Akognitywny

→ akognitywizm

Patrz:akognitywizm

Źródła:

SJP.pl

Akolada

klamra łącząca większą ilość pięciolinii w utworach na wiele głosów, instrumentów lub na dwie ręce

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. druk. pionowa linia lub klamra łącząca pięciolinie, na których notuje się partie instrumentów lub głosów jednego utworu wykonywane jednocześnie;

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

Akolada (muzyka)
Akolada (ceremonia)
Akolada (masoneria)
Akolada (Chór Kameralny „Akolada”)

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akolita

1. kleryk z nadanym czwartym, ostatnim z niższych święceń kapłańskich (mający m.in. prawo do udzielania komunii);
2. dawniej: ministrant biorący udział w uroczystej liturgii;
3. rzadko: przenośnie o czyimś stronniku, popleczniku

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) kośc. osoba, której udzielono posługi akolitatu;

(1.2) książk. czyjś stronnik, poplecznik, towarzysz

Akolita (z greckiego "ἀκόλουθος" „akólouthos” – „towarzyszący, idący za kimś” lub "ἀκολουθέω" „akóloutheo” – „iść za kimś, naśladować, towarzyszyć”) – chrześcijanin ustanowiony do pomocy kapłanowi i diakonowi w sprawowaniu liturgii.

Niekiedy, zważywszy na okoliczności, dopuszcza się do służby przy ołtarzu inne osoby świeckie, niebędące ustanowionymi przez władzę kościelną (ministrantów). Wówczas akolitom powierza się troskę o prawidłowe przygotowanie tych osób.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akolitat

obrzęd ustanowienia kogoś akolitą

1. w fizjologii: przystosowanie się układu optycznego oka do wyraźnego widzenia z danej odległości;
2. w psychologii: doskonalenie natury poznawczej pod wpływem nowych doświadczeń;
3. w językoznawstwie: zmiana brzmienia głoski w wyniku wymowy razem z głoskami ją otaczającymi (np. "w" w "ławka" wymawiane jako "f")

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. dostosowanie się układu optycznego oka do ostrego widzenia

(1.2) przystosowanie sposobów katechizacji misyjnej do warunków życia ludności nauczanej

(1.3) dostosowanie warunków oferty zakwaterowania

(1.4) jęz. formalne podporządkowanie się podrzędnika wymogom nadrzędnika;

(1.5) psych. zmiana istniejących lub tworzenie nowych struktur poznawczych w celu przystosowania się do nowych warunków środowiska;

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

akomodacja oka – nastawność oka,
akomodacja magnetyczna – ustalenie stanu ferromagnetyka,
akomodacja (psychologia) – dostosowanie struktury poznawczej,
akomodacja (religioznawstwo) – dostosowanie nauk religijnych do mentalności odbiorców,
akomodacja (turystyka) – dostosowanie warunków oferty zakwaterowania,
akomodacja składniowa (gramatyka opisowa) – przystosowanie kategorialne danych wyrazów do innych w zdaniu.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akomodacyjność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest akomodacyjne

Źródła:

Wiktionary

Akomodacyjny

dotyczący akomodacji (np. zdolności akomodacyjne oka; zmiany akomodacyjne)

przymiotnik relacyjny

(1.1) biol. psych. zdolny do akomodacji, przystosowania się; polegający na akomodacji, przystosowaniu się

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akomodowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) fizj. przystosowywanie się układu optycznego oka do wyraźnego widzenia przedmiotów znajdujących się w różnej odległości

Źródła:

Wiktionary

Akomodować

1. w fizjologii: przystosować, przystosowywać układ optyczny oka do wyraźnego widzenia z danej odległości;
2. w psychologii: udoskonalić, doskonalić naturę poznawczą pod wpływem nowych doświadczeń; 3 w językoznawstwie: zmienić, zmieniać brzmienie głoski w wyniku wymowy razem z głoskami ją otaczającymi (np. "w" w "ławka" wymawiane jako "f")

czasownik przechodni niedokonany (dk. brak)

osoba, która akompaniuje (wykonuje, towarzyszącą głównej partii melodycznej, partię instrumentalną)

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) muz. wykonawca akompaniamentu

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akompaniatorka

→ akompaniator

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. wykonawczyni akompaniamentu

Patrz:akompaniator

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akompaniowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) muz. wykonywanie akompaniamentu

Źródła:

Wiktionary

Akompaniować

wykonywać, towarzyszącą głównej partii melodycznej, partię instrumentalną

czasownik nieprzechodni niedokonany (dk. brak)

(1.1) muz. instrumentalnie towarzyszyć głównej partii, wykonywać jej tło

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akond

perski duchowny zajmujący się sprawami prawnymi; achund

Źródła:

SJP.pl

Akonit

trująca bylina z rodziny jaskrowatych, mająca zastosowanie w farmacji; tojad

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. zob. tojad.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akonitowy

→ akonit

Patrz:akonit

Źródła:

SJP.pl

Akonityna

silnie trujący związek organiczny z grupy alkaloidów występujący w bulwach akonitu

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biochem. bardzo silnie trujący związek chemiczny z grupy alkaloidów, występujący głównie w bulwach i liściach tojadu;

Akonityna – organiczny związek chemiczny, alkaloid o złożonej budowie chemicznej. Jest jedną z najsilniejszych trucizn roślinnych, występuje w liściach, łodygach i korzeniach tojadu mocnego ("Aconitum firmum").

SJP.pl
Wiktionary

Akordeonowy

związany z akordeonem

osoba pracująca na akord

SJP.pl
Wiktionary

Akordyka

dział harmonii zajmujący się akordami, ich funkcją i budową

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. dział harmonii badający budowę i łączenie akordów

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akordzik

zdrobnienie od akord

Źródła:

SJP.pl

Akordzista

środowiskowo: osoba uzależniona od wielu substancji psychoaktywnych; politoksykoman

Źródła:

SJP.pl

anglosaska jednostka miary powierzchni, wynosząca 4046,86 metrów kwadratowych

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) anglosaska jednostka powierzchni gruntów, równa ok. 4047 m²;

Akr (ang. "acre") – jednostka miary powierzchni gruntów używana w krajach anglosaskich.

Był to obszar, który mógł zostać zaorany przez pług zaprzęgnięty w parę wołów w ciągu jednego dnia.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akra

anglosaska jednostka miary powierzchni, wynosząca 4046,86 metrów kwadratowych

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto, stolica Ghany;

(1.2) geogr. hist. starożytne miasto na Krymie;

(1.3) geogr. hist. jerozolimska twierdza Seleucydów w II w. p.n.e. w Jerozolimie;

Akra ( Accra) – stolica, największe miasto i główny port Ghany, siedziba dystryktu stołecznego, położona nad Zatoką Gwinejską. Największy ośrodek gospodarczy i naukowo-kulturalny kraju. Przemysł głównie spożywczy, drzewny i meblarski.

Razem z miastem Tema i innymi okolicznymi miastami w okolicy, tworzy obszar metropolitalny Wielkiej Akry, który według spisu w 2021 roku obejmuje 5,4 mln mieszkańców.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrania

wada rozwojowa polegająca na całkowitym lub częściowym braku kości czaszki

spadanie rozproszonej materii na powierzchnie gwiazdy

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) astr. opadanie materii na powierzchnię ciała niebieskiego w wyniku przyciągania grawitacyjnego;

(1.2) biol. wzrost zachodzący za sprawą zwiększania masy macierzy pozakomórkowej;

(1.3) geol. rozrost litosfery spowodowany powstawaniem jej nowych kawałków w strefach ryftów

(1.4) stpol. przyrost

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

akrecja (astronomia)
akrecja (biologia)
akrecja (finanse)
akrecja (geologia)
akrecja (meteorologia)
akrecja (prawo)

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrecyjny

dotyczący akrecji

przymiotnik

(1.1) związany z akrecją, dotyczący akrecji

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akredytacja

1. oficjalne upoważnienie dla dyplomaty (pełnienie obowiązków przy rządzie państwa) lub dziennikarza (pełnienie obowiązków w organizacjach, instytucjach, przy festiwalach, wydarzeniach sportowych itp.);
2. w szkolnictwie wyższym: sprawdzenie poziomu nauczania danej jednostki i wydanie na tej podstawie przez komisję państwową oficjalnego dokumentu, upoważniającego tę jednostkę do nauczania

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) oficjalna zgoda potrzebna dziennikarzom lub dyplomatom do wykonywania swoich zadań w danym miejscu

Akredytacja (z fr. "accréditer", „upełnomocnić”) – udzielenie pełnomocnictwa.

Ogólnie termin akredytacja oznacza postępowanie, w którym upoważniona jednostka wydaje oświadczenie, że określony podmiot jest kompetentny do wykonywania określonych zadań. Wiąże się to z inspekcją dotyczącą postępowania i jakości usług wykonywanych przez akredytowany podmiot.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akredytacyjny

dotyczący akredytacji

Wiktionary

Akredytować

1. udzielić (udzielać) akredytacji (oficjalne upoważnić dyplomatę lub dziennikarza do pełnienia funkcji w danym miejscu);
2. w szkolnictwie wyższym: dokonać (dokonywać) akredytacji (sprawdzić poziom nauczania danej jednostki i wydać na tej podstawie oficjalny dokument, upoważniający tę jednostkę do nauczania)

czasownik przechodni dwuaspektowy

(1.1) udzielać akredytacji

(1.2) daw. poręczać, potwierdzać

czasownik zwrotny niedokonany lub dokonany akredytować się

(2.1) dokonywać akredytacji

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akredytywa

1. forma bezgotówkowych rozliczeń, w której bank dłużnika wyodrębnia określoną kwotę z jego środków i wypłaca ją wierzycielowi po spełnieniu przez niego określonych warunków (np. dostarczeniu partii towarów)
2. dokument potwierdzający tę formę rozliczeń

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ekon. forma bezgotówkowych rozliczeń krajowych i zagranicznych realizowanych za pośrednictwem banku, wykorzystywana przy zawieraniu transakcji, którym towarzyszą różne zwiększone ryzyka;

(1.2) ekon. dokument stwierdzający warunki akredytywy (1.1)

SJP.pl
Wiktionary

Akrobacyjny

dotyczący akrobacji

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z akrobacją, dotyczący akrobacji

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akrobata

1. artysta cyrkowy;
2. wykonawca akrobacji

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek wykonujący akrobacje, zwykle w cyrku lub sporcie

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) ornit. zob. kuglarz.

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

akrobata – osoba wykonująca akrobacje, ekwilibrysta
akrobata (kuglarz) – Terathopius ecaudatus, gatunek ptaka z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae)
Akrobata – stalowa rzeźba, autorstwa polskiego artysty Dariusza Fodczuka

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrobatka

→ akrobata

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta, która wykonuje akrobacje sportowe lub cyrkowe

(1.2) zool. nazwa systematyczna|Acrobates|Desmarest|ref=tak., niewielki torbacz z rodziny akrobatkowatych, wyposażony w błonę lotną, zamieszkujący lasy eukaliptusowe na wschodnim wybrzeżu Australii;

1. związany z akrobatyką (akrobacją);
2. przenośnie: polegający na sprycie i zręczności; cyrkowy, karkołomny

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z akrobatyką, dotyczący akrobatyki

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akrobatyka

sztuka cyrkowa lub dziedzina sportu obejmująca wykonywanie akrobacji

rzeczownik, rodzaj żeński

chorobliwy lęk przed wysokością i spadnięciem; lęk wysokości

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. psych. chorobliwy lęk wysokości;

Akrofobia, potocznie lęk wysokości ( ἄκρος – szczyt) – lęk przed przebywaniem na dużej wysokości i przed spadnięciem.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akroleina

związek organiczny, najprostszy aldehyd nienasycony

(1.1) przym. od akronim

Źródła:

Wiktionary

Akropetalny

przebiegający od dołu do góry, np. transport wody w roślinie

Źródła:

SJP.pl

Akropol

w starożytnej Grecji: część miasta położona na wzgórzu, później ośrodek kultu religijnego

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. w starożytnej Grecji: osiedle, część miasta znajdująca się na wzgórzu, górne miasto

Zobacz też: Akropolis.

Akropol (gr. ἀκρόπολις "akrópolis", od ἄκρος "akros" ‘najwyższy’, ‘skrajny’ i πόλις "pólis" ‘miasto’) – w starożytnej Grecji osiedle[], miasto lub jego część znajdująca się na wysokim wzgórzu, cytadela z pałacami i świątyniami.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akropoli

forma rzeczownika.

(1.1) D. plural|akropol.

Źródła:

Wiktionary

Akropolis

w starożytnej Grecji: położona na wzgórzu część miasta; akropol

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

Akropolis – starogreckie miasto
Akropolis – nazwa miasta Ar w okresie rzymskim
Akropolis – tytuł dramatu Stanisława Wyspiańskiego
Akropolis (spektakl Teatru Laboratorium) – tytuł spektaklu w reżyserii Jerzego Grotowskiego

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akropolski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Akropolem, dotyczący Akropolu (wzgórza ateńskiego)

Źródła:

Wiktionary

Akrosom

swoista odmiana lizosomu, powłoka okrywająca główkę plemnika

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) biol. pęcherzyk znajdujący się na przedniej części główki plemnika, zawierający enzymy trawienne, umożliwiający plemnikowi wniknięcie do komórki jajowej

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrosomalny

ciąg procesów doprowadzający do połączenia plemnika i komórki jajowej i powstania zygoty

Źródła:

SJP.pl

Akrostych

wiersz, w którym pierwsze litery wersów tworzą wyraz lub zdanie

ozdoba umieszczana na wierzchołku dachu lub w jego narożnikach; naszczytnik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) archit. dekoracyjny element na szczycie i krańcach frontonu wykonany z terakoty, kamienia lub brązu

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akroterium

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) zob. akroterion.

Źródła:

Wiktionary

Akrotiri

terytorium zależne Wielkiej Brytanii, położone na Cyprze

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

Akrotiri – wieś na Cyprze, podlegająca pod administrację dystryktu Limassol, położona w obszarze brytyjskiego terytorium Akrotiri
Akrotiri − starożytne miasto na greckiej wyspie Santoryn
Półwysep Akrotiri – półwysep w północno-zachodniej części Krety
Akrotiri − brytyjska baza wojskowa w południowej części Cypru.
Akrotiri i Dhekelia
Baza lotnicza Akrotiri – baza lotnicza brytyjskich Królewskich Sił Powietrznych umiejscowiona w Akrotiri
Zatoka Akrotiri − zatoka u południowych wybrzeży Cypru na Morzu Śródziemnym

Akrychina

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. farm. związek organiczny, żółty, gorzki proszek, stosowany jako środek przeciwmalaryczny i przeciwrobaczy

Źródła:

Wiktionary

Akrydyna

związek organiczny, występujący w smole pogazowej

tworzywo sztuczne, bezbarwna, przezroczysta masa plastyczna

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) pot. żywica poliakrylowa

(1.2) pot. szkło akrylowe

(1.3) farba na bazie akrylu (1.1) stosowana w budownictwie, poligrafii i plastykaastyce;

(1.4) szt. technika malarska wykorzystująca farby akrylowe;

(1.5) szt. praca plastycznyastyczna wykonana w technice wykorzystującej farby akrylowe

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

farba akrylowa
malarstwo akrylowe
szkło akrylowe
taśma akrylowa
włókna akrylowe

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrylamid

organiczny związek chemiczny, amid kwasu akrylowego; akryloamid

Akrylamid, akryloamid, – organiczny związek chemiczny, amid kwasu akrylowego. Stosowany m.in. jako monomer przy produkcji poliakrylamidu.

Akrylamid tworzy się w reakcji pomiędzy aminokwasami (szczególnie silnie z asparaginą) i cukrami redukującymi w wyniku tzw. reakcji Maillarda. Może powstawać już w temperaturze 120 °C, optimum to 140–180 °C. Akrylamid przyczynia się do występowania m.in. nowotworów przewodu pokarmowego oraz uszkadza układ nerwowy (jest neurotoksyną).

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akrylan

ester kwasu akrylowego

organiczny związek chemiczny, amid kwasu akrylowego; akrylamid

Źródła:

SJP.pl

Akrylonitryl

związek chemiczny (nitryl kwasu akrylowego), jeden z podstawowych surowców w przemyśle tworzyw sztucznych

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. organiczny związek chemiczny, nitryl kwasu akrylowego, cyjanek winylu, bezbarwna ciecz trująca o nieprzyjemnym zapachu;

Akrylonitryl – organiczny związek chemiczny z grupy nitryli, stosowany głównie jako monomer do syntezy poliakrylonitrylu, jego kopolimerów oraz jako ważny substrat w wielu innych syntezach organicznych.

skrótowiec

(1.1) = sport. Akademicki Klub Sportowy

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksamitek

jednoroczna roślina kwiatowa z rodziny astrowatych, uprawiana jako roślina ozdobna; aksamitka

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. zob. aksamitka.

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) zool. nazwa systematyczna|Clubiona|ref=tak., pająk osiadły z rodziny nazwa systematyczna|Drassidae.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksamitka

1. jednoroczna roślina kwiatowa z rodziny astrowatych, uprawiana jako roślina ozdobna; aksamitek;
2. wstążka z aksamitu;
3. krowiak aksamitka - grzyb jadalny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wstążeczka z aksamitu, najczęściej noszona pod szyją;

(1.2) bot. nazwa systematyczna|Tagetes|ref=tak., kwitnąca roślina ozdobna;

(1.3) mykol. rodzaj grzyba; zob. ponurnik aksamitny.

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

aksamitka – rodzaj roślin
aksamitka – wstążka z aksamitu
Aksamitka – szczyt w Pieninach
Aksamitka – jaskinia w Pieninach

Aksamitny

1. zrobiony z aksamitu (np. aksamitny obrus);
2. mający cechy aksamitu: miękki i gładki (np. aksamitny głos)

przymiotnik relacyjny

(1.1) wykonany z aksamitu

przymiotnik jakościowy

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksenia

w biologii: bierna odporność roślin na czynniki patogenne

nauka o wartościach

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. nauka o wartościach;

(1.2) filoz. konkretny system wartości

Aksjologia ( αξιοs – godny, cenny + "λογοs" – nauka) – nauka o wartościach; "filozofia wartości".

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

pewnik;
1. twierdzenie uważane za oczywiste, niepodważalne, niewymagające dowodów; dogmat;
2. w logice: założenie przyjmowane bez dowodu w systemie dedukcyjnym

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) mat. log. element aksjomatyki, czyli tak wybranego zestawu twierdzeń, że na ich bazie daje się wyprowadzić wszystkie pozostałe twierdzenia danej teorii matematycznej;

(1.2) przen. uznana prawda

Aksjomat, postulat, pewnik (gr. ἀξίωμα "axíōma", godność, pewność, oczywistość) – jedno z podstawowych pojęć logiki matematycznej. Od czasów Euklidesa uznawano, że aksjomaty to zdania przyjmowane za prawdziwe, których nie dowodzi się w obrębie danej teorii matematycznej.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

ujęcie twierdzeń w jakiejś nauce w spójny system aksjomatów

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) postępowanie mające na celu przedstawienie danej teorii w postaci systemu aksjomatów

(1.2) efekt aksjomatyzacji (1.1)

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksjometr

przyrząd do nawigacji na statku, wskazujący położenie steru w stosunku do płaszczyzny symetrii okrętu

Aksjometr – przyrząd pokazujący w stopniach wychylenie płetwy sterowej w stosunku do osi symetrii jednostki pływającej.

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aksjon

hipotetyczna cząstka subatomowa

Aksjon – hipotetyczna cząstka subatomowa zaproponowana w teorii Peccei–Quinn w 1977, żeby wyjaśnić zachowanie symetrii CP w oddziaływaniach silnych, czyli m.in. brak obserwowalnego momentu dipolowego neutronu. Nie mają ładunku elektrycznego ani spinu.

Podobnie jak neutrina, aksjony nie mogą być obserwowane bezpośrednio. Jeżeli cząstki te istnieją, będzie można je zaobserwować dzięki specjalnemu zjawisku, mianowicie efektowi Primakoffa.

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akski

przymiotnik relacyjny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksonema

część rdzenna rzęsek i wici

Aksonema – kompleks 9 par mikrotubul obwodowych oraz jednej pary centralnej, stanowiący aparat ruchowy rzęsek i wici (ruch odbywa się dzięki przesuwaniu się dyneiny wzdłuż mikrotubul).

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aksonometr

przyrząd do wykonywania rzutów równoległych na płaszczyznę

Źródła:

SJP.pl

Aksonometria

sposób przedstawiania figur przestrzennych na płaszczyźnie (tzw. rzutni aksonometrycznej) dowolnie ustawionej względem układu osi współrzędnych przestrzennych; rzutowanie równoległe; perspektywa równoległa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rodzaj rzutu równoległego, odwzorowanie przestrzeni na płaszczyznę z wykorzystaniem prostokątnego układu osi

Aksonometria (gr. "akson" + "metreo") – rodzaj rzutu równoległego, odwzorowanie przestrzeni na płaszczyznę z wykorzystaniem prostokątnego układu osi. Cechą odróżniającą aksonometrię od innych rodzajów rzutu równoległego jest dążenie do zachowania prawdziwych wymiarów rzutowanych obiektów przynajmniej w jednym, wybranym kierunku. Niektóre rodzaje aksonometrii pozwalają również zachować wielkości kątów, równoległych do obranej płaszczyzny.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksonometryczny

(1.1) geogr. miasto w Chinach, w Regionie Autonomicznym Sinciang-Ujgur, nad rzeką Aksu He;

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

Aksu – miasto w Chinach
Aksu – prefektura w Chinach, w regionie autonomicznym Sinciang
Aksu – miasto w Kazachstanie, obwód pawłodarski
Aksu – osiedle typu miejskiego w Kazachstanie, obwód akmolski
Aksu – wieś w Kazachstanie, obwód południowokazachstański
Aksu – rzeka w Kazachstanie
Aksu – rzeka w Turcji
Aksu (Oqsuv) – rzeka w Uzbekistanie
Aksu – rzeka w Chinach
Aksu – pasmo w górach Ałtaju
Aksu – góra w paśmie Aksu (5355 m n.p.m.)

Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aksum

1. starożytne królestwo położone w północnej części dzisiejszej Etiopii i Erytrei;
2. miasto w północnej Etiopii

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aksumski

→ Aksum

Patrz:Aksum

Źródła:

SJP.pl

Aksynit

minerał, borokrzemian wapnia, manganu, magnezu i żelaza

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) miner. minerał z gromady krzemianów;

Aksynit – rzadki minerał z gromady krzemianów.

Nazwa pochodzi od greckiego słowa "„axe”" – topór (ze względu na formę kryształów).

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksynomancja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ezot. wróżba z rozżarzonego topora

Źródła:

Wiktionary

Akt

1. działanie, czyn;
2. część utworu scenicznego;
3. przedstawienie nagiej postaci ludzkiej w malarstwie, rzeźbie lub fotografice;
4. różnie rozumiane pojęcie filozoficzne

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) książk. czyn, działanie

(1.2) teatr. część sztuki teatralnej;

(1.3) szt. fot. zdjęcie lub obraz nagiej modelki lub modela;

(1.4) urz. praw. urzędowy lub prawny dokument

(1.5) oficjalna uroczystość towarzysząca ważnemu zdarzeniu

Akt ( actus „czyn, działanie” od ago, agere „czynić, działać, robić”) – przedstawienie nagiego ciała ludzkiego w sztuce, zazwyczaj wykonane w oparciu o studium z żywego modela. Akt jest jednym z najważniejszych tematów malarskich i fotograficznych w dziejach sztuki, oraz podstawowym tematem rzeźby. Akt może pojawić się jako samodzielny temat bądź jako część większej kompozycji. Jest uważany za podstawę artystycznego wykształcenia.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akta

dokument urzędowy, prawny

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zbiór dokumentów lub ksiąg zawierających zapisy urzędowe

(1.2) uczn. dziennik szkolny

(1.3) uczn. papierosy

Akta – grupa dokumentów o podobnej treści (Akta sprawy) złączona w jeden ciąg w celu łatwiejszego ich przechowywania.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktant

1. w gramatyce narracyjnej: wzór postaci działającej w utworze;
2. wykonawca jakiejś czynności; agens

Źródła:

SJP.pl

Aktau

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Kazachstanie, administracyjne centrum obwodu mangystauskiego;

Aktau (kaz. Ақтау, "Aqtaw", w latach 1964–1991 Szewczenko) – miasto obwodowe w zachodnim Kazachstanie, na półwyspie Mangystau i zarazem stolica obwodu mangystauskiego, port nad Morzem Kaspijskim.

Powstało w 1961 roku w związku z odkryciem na półwyspie Mangystau bogatych złóż ropy naftowej i gazu; połączony rurociągiem naftowym z pobliskimi ośrodkami eksploatacji ropy naftowej – Uzeń i Żetybaj. W 2018 podpisano tutaj Konwencję o Statusie Prawnym Morza Kaspijskiego.

Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akteon

w mitologii greckiej: myśliwy beocki

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

Akteon – poemat Antoniego Langego
Akteon (Actéon) – opera (pastorale) Marc-Antoine'a Charpentiera
Akteon – w mitologii greckiej myśliwy beocki, syn Aristajosa
Akteon – w mitologii greckiej syn Melissosa
karłątek akteon – gatunek motyla z rodziny powszelatkowatych
akteon – rodzaj mięczaków z rzędu okrytoskrzelnych
Akteon – uzbrojenie ochronne
Actaeon
Diana i Akteon

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aktinidia

drzewiaste pnącze z rodziny aktinidiowatych, na ogół dwupienne, uprawiane dla soczystych owoców, rosnące w Azji

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. azjatyckie pnącze o jadalnych owocach kiwi;

Aktinidia ("Actinidia") – rodzaj pnączy z rodziny aktinidiowatych. Obejmuje ok. 55, 60 lub 75 gatunków. Występują w Azji wschodniej i południowej, od Japonii po Indonezję, z największym zróżnicowaniem w Chinach (44 gatunki są endemitami tego kraju). Rosną zwykle w lasach i zaroślach.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktinidiowate

rodzina pnączy z rzędu wrzosowców, niektóre gatunki uprawiane dla smacznych owoców inne jako rośliny ozdobne

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aktinidiowaty

Akton

zespół włókien o jednakowym przebiegu i funkcji

Źródła:

SJP.pl

Aktor

1. artysta sceniczny, estradowy lub filmowy;
2. przenośnie: uczestnik jakiegoś wydarzenia, sprawca

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

przymiotnik od: aktor

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący aktorów lub aktorstwa

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktorsko

przysłówek

(1.1) od: aktorski

Źródła:

Wiktionary

Aktorstwo

1. zawód aktora;
2. potocznie: ogół aktorów;
3. udawanie czegoś, sztuczne zachowanie się

zgrubienie od: aktor

Źródła:

SJP.pl

Aktorzyć

potocznie:
1. udawać, symulować coś, np. faul;
2. grać w filmie, przedstawieniu

czasownik niedokonany

(1.1) pot. udawać, symulować coś

(1.2) pot. grać w filmie, przedstawieniu

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktotwórca

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) praw. adm. osoba fizyczna lub osoba prawna (urząd, przedsiębiorstwo, organizacja itp.), która wytwarza i gromadzi akta;

Aktotwórca – urząd, instytucja, przedsiębiorstwo, organizacja, osoba fizyczna itp., która w wyniku swojej działalności wytwarza i gromadzi akta.

Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aktotwórczy

przymiotnik relacyjny

SJP.pl
Wiktionary

Aktualistyczny

→ aktualizm

przymiotnik relacyjny

(1.1) filoz. związany z aktualizmem, dotyczący aktualizmu

Patrz:aktualizm

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktualizacja

czynienie czegoś aktualnym, odpowiadającym nowym realiom

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) czynienie czegoś aktualnym, uwspółcześnienie, modernizacja

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktualizacyjny

→ aktualizacja

Patrz:aktualizacja

Źródła:

SJP.pl

Aktualizator

program do aktualizacji oprogramowania

Źródła:

SJP.pl

Aktualizm

w geologii: kierunek zajmujący się wyjaśnianiem zjawisk zachodzących w odległej przeszłości na podstawie obserwacji podobnych zjawisk zachodzących obecnie

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) geol. zasada, według której procesy zachodzące dziś na Ziemi działały także w przeszłości

(1.2) filoz. doktryna uznająca akt (stawanie się, działanie) za pierwotną zasadę bytu

(1.3) psych. kierunek w XIX-wiecznej psychologii ograniczający przedmiot badań do opisu aktów psychicznych i treści świadomości

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktualizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|aktualizować.

Źródła:

Wiktionary

Aktualizować

1. czynić aktualnym, dostosowywać do współczesności; uaktualniać, uwspółcześniać, modernizować, unowocześniać;
2. aktualizować się - w filozofii: przechodzić od stanu potencjalnego do istnienia realnego

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) czynić aktualnym

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktualnie

przysłówek czasu

dotyczący tego, co się dzieje obecnie, ważny w czasie obecnym (np. aktualny temat, aktualne informacje)

przymiotnik

(1.1) dotyczący teraźniejszości

1. pracownik firmy ubezpieczeniowej; ekspert ubezpieczeniowy;
2. dawniej: urzędnik opiekujący się aktami sądowymi; pisarz sądowy

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) ekon. specjalista z zakresu matematyki finansowej, obliczania ryzyka oraz wyceny projektów finansowych;

Nie mylić z: akcjonariusz.

Aktuariusz – profesjonalista z dziedziny obliczania ryzyka oraz wartości bieżącej projektów finansowych, w szczególności długoterminowych lub obarczonych ryzykiem. Tradycyjnie profesja aktuariusza związana jest z branżą ubezpieczeń, reasekuracji oraz planów emerytalnych (w Polsce: wycena rezerw na świadczenia pracownicze).

Źródła:

przymiotnik

(1.1) miner. dotyczący aktynolitu (Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂)

Patrz:aktynolit

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktynolog

specjalista w dziedzinie aktynologii

Źródła:

SJP.pl

Aktynologia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. fiz. nauka o działaniu promieni świetlnych

Źródła:

Wiktionary

Aktynometr

przyrząd do pomiaru promieniowania słonecznego

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) fiz. techn. przyrząd służący do dokładnego mierzenia promieniowania słonecznego

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktynometria

nauka zajmująca się pomiarami promieniowania Słońca, Ziemi i atmosfery

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. fiz. dział nauki zajmujący się pomiarami promieniowania w atmosferze ziemskiej

Aktynometria – nauka o promieniowaniu Słońca, Ziemi i atmosfery. Zajmuje się pomiarami promieniowania bezpośredniego, rozproszonego i pochłoniętego w atmosferze, a także wyznaczaniem promieniowania efektywnego oraz bilansu promieniowania Ziemi i atmosfery.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktynometryczny

Aktynon

naturalny promieniotwórczy izotop radonu, powstający przy rozpadzie aktynu

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. radon-219, naturalnie występujący izotop radonu o symbolu An powstający na skutek radioaktywnego rozpadu aktynu

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktynostela

typ walca osiowego charakteryzujący się gwiaździstym układem tkanek przewodzących

Źródła:

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. aktówka

Źródła:

Wiktionary

Aktynula

planktoniczna larwa występująca w cyklu rozwojowym niektórych stułbiopławów, przypominająca budową polipa; aktinula

Źródła:

SJP.pl

Aktyw

aktywna grupa członków organizacji lub partii

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) najbardziej wartościowa, aktywna grupa w obrębie organizacji

(1.2) hist. w PRL-u: członkowie władz PZPR wszelkich szczebli, a w szerszym znaczeniu także członkowie sprzymierzonych z PZPR stronnictw i związków zawodowych;

(1.3) hist. eufem. w PRL-u: członek doraźnie powoływanych bojówek partyjnych służących do rozpędzania protestów

Aktyw (łac. "activus" – czynny) – określenie odnoszące się do członków danej organizacji, wykazujących się największą aktywnością.

W okresie PRL termin ten stosowano w nowomowie politycznej w następujących znaczeniach:

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktywa

1. ekonomia: środki gospodarcze (m.in. nieruchomości, towary) gotowe do dyspozycji w danym momencie przez jednostkę gospodarczą będącą w ich posiadaniu;
2. przenośnie: mocne strony kogoś lub czegoś

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) księg. kontrolowane przez jednostkę gospodarczą zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, które użyte spowodują wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych;

Aktywa (z łac. "activus" ‘czynny’ od "actus" ‘czyn’, "actum" ‘rzecz zrobiona’ od "ago, agere" ‘prowadzić; czynić; działać’) – kontrolowane przez jednostkę gospodarczą zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, uzyskane w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych. Jeśli zasób majątkowy nie spełnia któregoś z powyższych kryteriów, nie może być ujęty w bilansie.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktywacja

1. w chemii i fizyce: wzmaganie działania jakiegoś procesu, mechanizmu, organizmu;
2. w telekomunikacji: przyłączenie telefonu do odpowiedniej sieci, rozpoczynające i gwarantujące jego działanie

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. fiz. wzmaganie działania jakiegoś procesu, mechanizmu, organizmu

(1.2) techn. przyłączenie telefonu do odpowiedniej sieci, rozpoczynające i gwarantujące jego działanie

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

aktywacja jądra
- aktywacja neutronowa
aktywacja – pojęcie z dziedziny kinetyki reakcji
aktywacja powierzchni
- aktywacja folii z tworzyw sztucznych
aktywacja aminokwasu
aktywacja jaja
aktywacja systemu

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktywacyjność

→ aktywacyjny

Patrz:aktywacyjny

Źródła:

SJP.pl

Aktywacyjny

dotyczący aktywacji (np. analiza aktywacyjna, usługi aktywacyjne)

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z aktywacją, dotyczący aktywacji, służący do aktywacji

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktywator

1. substancja przyspieszająca pewną reakcję po zmieszaniu jej z katalizatorem; promotor;
2. w informatyce: program komputerowy uwierzytelniający wpisywany numer seryjny, zapobiegający piractwu komputerowemu

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) coś, co uruchamia, przyspiesza albo wzmacnia działanie jakiegoś procesu, reakcji chemicznej czy urządzenia

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

aktywator (chemia), inaczej promotor – substancja, która po dodaniu do katalizatora znacznie zwiększa szybkość reakcji (zobacz też aktywator enzymatyczny)
aktywator (fiz.) – substancja wprowadzana w śladowych ilościach do siatki krystalicznej luminoforu w celu zwiększenia jego luminescencji
aktywator (genetyka)
aktywator (elektronika)

→ aktywizator

Patrz:aktywizator

Źródła:

SJP.pl

Aktywizm

aktywność, czynna postawa uczestniczenia w życiu organizacyjnym

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) czynna postawa; bycie aktywnym

(1.2) hist. kierunek polityczny w okresie I wojny światowej zabiegający o powiązanie polskiej polityki z Niemcami i Austro-Węgrami

(1.3) filoz. przekonanie myślicielskie o pierwszeństwie aktywności i zmiany nad stałością

Aktywizm – działania i wysiłki na rzecz promowania, utrudniania, kierowania lub interweniowania w reformy społeczne, polityczne, ekonomiczne lub środowiskowe z pragnieniem wprowadzenia zmian w odbiorze społecznym obszaru będącego tematem działań.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktywizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) książk. pobudzanie do aktywności, działania

Źródła:

Wiktionary

Aktywizować

czynić coś aktywnym, pobudzać do działania; ożywiać

czasownik przechodni niedokonany (dk. zaktywizować)

(1.1) pobudzać do działania, wprowadzać w stan aktywności

(1.2) włączać coś, co było nieaktywne

→ aktywność

Patrz:aktywność

Źródła:

SJP.pl

Aktywność

bycie aktywnym

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) działanie, przejawianie inicjatywy, branie udziału

(1.2) chem. pozorne efektywne stężenie substancji w roztworze;

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

aktywność termodynamiczna
- aktywność stężeniowa, np. aktywność molowa
- aktywność ciśnieniowa – lotność
aktywność promieniotwórcza
- aktywność nasycenia
aktywność geologiczna
- aktywność wulkaniczna
- aktywność geotermiczna
aktywność polityczna
aktywność – pojęcie psychologiczne z regulacyjnej teorii temperamentu Jana Strelaua
aktywność zawodowa
nadaktywność, hiperaktywność (o dziecku)

SJP.pl
Wiktionary

Aktówka

teczka służąca do przechowywania akt, dokumentów

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) płaska torba na dokumenty

Aktówka – prostokątna, sztywna torba, zwykle ze skóry lub z materiału imitującego skórę. Używana najczęściej przez prawników i biznesmenów do przenoszenia ważnych dokumentów. Często zamykana na zamek szyfrowy lub klucz.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktówkowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z aktówką, dotyczący aktówki

Źródła:

Wiktionary

Akubus

Akulturacyjny

→ akulturacja

przymiotnik

(1.1) związany z procesem przyswajania elementów obcej kultury

Patrz:akulturacja

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akumulacja

1. gromadzenie (się) czegoś, zbieranie (się) czegoś;
2. w ekonomii: zwiększanie środków inwestycyjnych oraz zasobów i rezerw finansowych w przeciwieństwie do wydatkowania na bieżącą konsumpcję

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) książk. gromadzenie lub nagromadzenie się czegoś

(1.2) ekon. przeznaczanie części dochodu narodowego na inwestycje;

(1.3) geol. proces gromadzenia się osadów na powierzchni ziemi albo na dnie basenów wodnych, powodowany zazwyczaj działalnością wiatru, wody lub lodowców, prowadzący do powstania skał osadowych;

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

akumulacja (ekonomia)
akumulacja (geologia)

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akumulacyjny

dotyczący akumulacji (np. zjawiska akumulacyjne, tendencje akumulacyjne)

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z akumulacją, gromadzeniem

(1.2) geol. związany z akumulacją

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akumulator

urządzenie do gromadzenia energii, doładowywane wielokrotnie

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) techn. urządzenie służące do magazynowania energii (elektrycznej, mechanicznej lub cieplnej)

(1.2) inform. rejestr procesora przechowujący wynik operacji

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

akumulator elektryczny
- akumulator kwasowo-ołowiowy (samochodowy)
- akumulator zasadowy
- akumulator żelowy
- akumulator niklowo-kadmowy (Ni-Cd)
- akumulator niklowo-metalowo-wodorkowy (NiMH)
- akumulator litowo-jonowy (Li-Ion)
- akumulator litowo-polimerowy (Li-Po)
- akumulator cynkowo-powietrzny
akumulator hydrauliczny
akumulator mechaniczny
akumulator procesora

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akumulatorek

zdrobnienie od: akumulator

SJP.pl

Akumulatorowy

→ akumulator, np. wózek akumulatorowy, bateria akumulatorowa

przymiotnik relacyjny

(1.1) techn. związany z akumulatorem; wykorzystujący akumulator do zasilania

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akumulować

gromadzić, skupiać, zbierać

czasownik przechodni niedokonany (dk. zakumulować)

(1.1) dokonywać akumulacji

czasownik zwrotny niedokonany akumulować się (dk. zakumulować się)

(2.1) być akumulowanym

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akunin

nazwisko

Źródła:

SJP.pl

Akupresura

niekonwencjonalna metoda leczenia, polegająca na naciskaniu określonych punktów ciała pacjenta

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. wywodząca się z Chin tradycyjna metoda leczenia polegająca na naciskaniu, masowaniu i opukiwaniu ciała;

Ten artykuł opisuje teorie, metody lub czynności niezgodne ze współczesną wiedzą medyczną.

Akupresura – pseudomedyczna metoda leczenia pochodząca z Chin, znana już 7 tysięcy lat temu. Polega na dotykaniu, głaskaniu, uciskaniu lub opukiwaniu określonych miejsc na ciele człowieka. Akupresura jest "miękką" wersją akupunktury. Pomimo niewykazanej naukowo skuteczności, według jej zwolenników jest ona cennym uzupełnieniem medycyny konwencjonalnej.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akupresurowy

→ akupresura

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z akupresurą, dotyczący akupresury

Patrz:akupresura

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akupresurzysta

osoba fachowo stosująca wobec kogoś akupresurę

Źródła:

SJP.pl

Akupresurzystka

Akupunkturowy

związany z akupunkturą

przymiotnik

(1.1) związany z akupunkturą

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akupunkturzysta

osoba fachowo stosująca wobec kogoś akupunkturę

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) med. specjalista leczący akupunkturą

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akupunkturzystka

→ akupunkturzysta

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. specjalistka lecząca akupunkturą

Patrz:akupunkturzysta

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akurat

przysłówek:
1. podkreślający wyraz, któremu towarzyszy; właśnie;
2. oznaczający: w tym czasie; właśnie;
3. mający charakter wykrzyknienia, wyrażający zaprzeczenie, niedowierzanie itp.

partykuła

(1.1) podkreślenie dokładności informacji; właśnie tak / tyle / …

(1.2) podkreślenie, wskazanie obiektu lub obiektów wyróżnionych spośród innych

przysłówek czasu

(2.1) wskazanie chwili, w której ma lub miało miejsce zdarzenie lub że chwilę wcześniej się zakończyło

wykrzyknik

(3.1) zaprzeczenie, protest wobec zastanego stanu lub wcześniejszej wypowiedzi

Akurat – polski zespół muzyczny założony w 1994 roku w Bielsku-Białej.

Graną przez zespół muzykę trudno zaliczyć do jednego, konkretnego nurtu muzycznego. Zawiera ona w sobie elementy rocka, ska, reggae, punk rocka, pop oraz funk rocka. Członkowie grupy określają swoją muzykę jako "poezję ska-kaną". Cechą charakterystyczną ich tekstów jest zabawa słowami.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akuratnie

przysłówek sposobu

(1.1) pot. dokładnie, starannie, porządnie

(1.2) gw-pl|Poznań. starannie

przysłówek czasu

(2.1) łódź. właśnie w tym momencie, wtedy

→ akuratny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest akuratne; cecha tych, którzy są akuratni

Patrz:akuratny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akuratny

dokładny, punktualny

przymiotnik jakościowy

(1.1) daw. dokładny, staranny

Wiktionary oraz Wikipedia

Akustooptyczny

→ akustooptyka

Patrz:akustooptyka

Źródła:

SJP.pl

Akustooptyka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. dziedzina fizyki i techniki zajmująca się oddziaływaniem fal świetlnych z falami akustycznymi (zazwyczaj ultradźwiękami) w ośrodkach materialnych

Źródła:

Wiktionary

Akustyczka

→ akustyk

Patrz:akustyk

Źródła:

SJP.pl

Akustycznie

przysłówek sposobu

(1.1) fiz. odnosząc się do dźwięku i jego właściwości

(1.2) muz. bez użycia wzmacniaczy elektrycznych

Hasło wieloznaczne. Możliwe znaczenia:

Akustycznie – album Dżemu (sierpień 1994)
Akustycznie – suplement – album Dżemu (grudzień 1994)
Akustycznie: Mała wojna – album Lady Pank (1995)
Akustycznie – album Urszuli (1996)
- Akustycznie – singel Urszuli
Akustycznie – album Budki Suflera (1998)
Akustycznie – album Józefa Skrzeka (2003)
Akustycznie – album koncertowy grupy Turbo (2009)
Akustycznie – album Iry (2014)
Akustycznie – album Lady Pank (2015)
Muzyka akustyczna – muzyka wykonywana przy użyciu instrumentów akustycznych

(1.2) fiz. odpowiednio przenoszący dźwięk, z dobrą akustyką

(1.3) muz. dotyczący instrumentu wyposażonego w naturalny rezonator i do muzyki wykonywanej na nim

(1.4) muz. używający niezelektryfikowanych, tradycyjnych instrumentów

(1.5) techn. nieizolujący od hałasów

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akustyk

1. fizyk specjalizujący się w akustyce;
2. specjalista od rozchodzenia się fal dźwiękowych w pewnym pomieszczeniu lub na pewnej przestrzeni

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) specjalista w dziedzinie akustyki – nauki o falach dźwiękowych

(1.2) specjalista zajmujący się jakością dźwięku i obsługą sprzętu nagłaśniającego

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akustyka

1. dział fizyki i techniki obejmujący naukę o wytwarzaniu, odbiorze i rozchodzeniu się fal sprężystych w ośrodku gazowym, ciekłym i stałym;
2. warunki rozchodzenia się fal dźwiękowych w pewnym pomieszczeniu lub na pewnej przestrzeni

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fiz. dział fizyki, nauka o dźwięku i rozchodzeniu się fal sprężystych w różnych ośrodkach

(1.2) fiz. muz. warunki wnętrza decydujące o rozchodzeniu się w nim dźwięków

forma rzeczownika.

(2.1) D. i B. lp. od: akustyk

Akustyka (stgr. ἀκουστός "akustós" „słyszalny” od ἀκούω "akuo" „słyszę”) – dział fizyki i techniki zajmujący się zjawiskami związanymi z powstawaniem, propagacją i oddziaływaniem fal akustycznych. Ze względu na różnorodność działów akustyka jest obecnie traktowana jako nauka interdyscyplinarna, obejmująca poświęconą zagadnieniom podstawowym akustykę ogólną, oraz szereg działów akustyki stosowanej, zajmujących się praktycznym zastosowaniem zjawisk akustycznych.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akuszer

1. dawniej: osoba specjalizująca się w odbieraniu porodów; położnik, położny;
2. osoba lub zjawisko wywołujące określony stan rzeczy, np. akuszer nacjonalizmu

Akutancja, ostrość konturowa, efekt konturowy, efekt brzegowy – parametr w optyce określający szerokość przejścia tonalnego w obszarze konturu, czyli na granicy wyraźnie kontrastowych szczegółów obrazu.

zawiesina grafitu koloidalnego w wodzie, używana do pokrywania wewnętrznych powierzchni lamp elektronowych

Źródła:

SJP.pl

aparat tlenowy do nurkowania

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zespół urządzeń i czynników oddechowych pozwalających nurkowi na swobodne nurkowanie i przebywanie pod wodą;

Akwalung ( Aqua-Lung, od łac. "aqua" – woda i ang. "lung" – płuco) – sprzęt, aparat umożliwiający płetwonurkowi przebywanie pod wodą.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwalungowy

→ akwalung

Patrz:akwalung

Źródła:

SJP.pl

Akwamacja

ekologiczna metoda rozkładu zwłok poprzez alkaliczną hydrolizę; resomacja, kremacja wodna

Źródła:

SJP.pl

Akwamanila

dawne ozdobne naczynie na wodę, służące do polewania rąk, używane między innymi przy chrześcijańskich obrzędach religijnych

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) hist. szt. techn. naczynie w kształcie dzbanka lub figurki, służące do przelewania wody, używane głównie w średniowieczu do mycia rąk przy stole lub w obrzędach religijnych, często wykonane z ceramiki, brązu lub mosiądzu i bogato zdobione

Akwamanile (akwamanila, akwamanilla) (łac. "aqua" – woda, "manus" – ręka) - metalowe lub ceramiczne naczynie na wodę do polewania rąk przy obrzędach liturgicznych.

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwamanile

Patrz:akwamaryna

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwametria

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. dział chemii analitycznej zajmujący się oznaczaniem zawartości wody w różnych substancjach

Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akwanauta

[czytaj: akfanałta] osoba prowadząca badania podwodne (zwykle płetwonurek z akwalungiem)

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba prowadząca badania podwodne dna morskiego

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

obiekt rekreacyjny złożony z wielu wodnych atrakcji, np. zjeżdżalni, sauny, trampoliny, sztucznej rzeki; aquapark, aqua park, park wodny

Źródła:

SJP.pl

Akwaplan

narty wodne

1. farba malarska o spoiwie rozpuszczalnym w wodzie; farba akwarelowa, wodna;
2. technika malarska polegająca na używaniu farb akwarelowych;
3. obraz malowany farbami akwarelowymi lub malowany inną techniką, a następnie lawowany

rzeczownik, rodzaj żeński

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) pot. akwarysta

Źródła:

Wiktionary

Akwariowy

przymiotnik od: akwarium

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z akwarium, dotyczący hodowli w akwarium

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwarium

zbiornik na wodę, zwykle szklany, przeznaczony do hodowli roślin, ryb i in. organizmów wodnych; bywa wyposażone w urządzenia utrzymujące określone warunki środowiska wodnego

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) duży, przezroczysty, prostopadłościenny zbiornik na wodę

(1.2) hodowla wodna (np. ryb) urządzona w akwarium (1.1)

(1.3) budynek w ogrodzie zoologicznym z ekspozycją ryb

(1.4) uczn. tramwaj

(1.5) uczn. szkoła

hodowca ryb i roślin akwariowych; akwariarz

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) książk. hodowca zwierząt i roślin akwariowych

Akwarysta – osoba zajmująca się akwarystyką w ramach relaksu (hobbysta, miłośnik) lub zawodowo

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwarystyka

wiedza oparta na obserwacjach i doświadczeniach z zakresu hodowli zwierząt i roślin w akwariach

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) hodowla zwierząt wodnych w akwarium

(1.2) wiedza na tematy związane z taką hodowlą

Akwarystyka – dziedzina wiedzy dotycząca hodowli wodnych zwierząt i roślin w akwarium, amatorskie lub zawodowe zajmowanie się hodowlą organizmów wodnych w akwariach. Ze względu na środowisko, z którego pochodzą hodowane organizmy, wyróżnia się akwarystykę słodkowodną oraz morską. Osoba zajmująca się akwarystyką to akwarysta.

Źródła:

Źródła:

Wiktionary

Akwedukt

w starożytności, średniowieczu, obecnie przede wszystkim w melioracjach: wodociąg wraz z konstrukcją nośną doprowadzający wodę z dalekich źródeł do miasta, wykorzystujący naturalny spadek terenu

miejscowość we Włoszech

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum;

Na tę stronę wskazuje „Aquino”. Zobacz też: Aquino (ujednoznacznienie).

Akwin (wł. "Aquino", łac. "Aquinum") – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, w prowincji Frosinone, 12 km na północ od Cassino.

Według danych na rok 2004 gminę zamieszkuje 5337 osób, 280,9 os./km².

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwinata

Tomasz Akwinata (1225 - 1274) - chrześcijański filozof i teolog; św. Tomasz z Akwinu

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) hist. rel. przydomek Tomasza z Akwinu, świętego Kościoła katolickiego;

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwinit

silnie trująca ciecz o ostrej woni stosowana do dezynsekcji pomieszczeń, również jako gaz bojowy; chloropikryna

Źródła:

SJP.pl

Akwirowanie

Akwitanka

mieszkanka Akwitanii (regionu we Francji)

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Akwitanii

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

→ Akwizgran

domokrążca;
1. człowiek zajmujący się akwizycją; agent;
2. potocznie: osoba chodząca po domach i oferująca rozmaite towary lub usługi

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba trudniąca się akwizycją

(1.2) uczn. handlarz narkotykami

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwizytorka

→ akwizytor

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta zajmująca się akwizycją

Patrz:akwizytor

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwizytorski

przymiotnik od: akwizytor

przymiotnik

(1.1) hand. dotyczący pracy akwizytora lub charakterystyczny dla akwizytora; związany z pozyskiwaniem klientów, sprzedażą bezpośrednią

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biochem. u meduz: enzym katalizujący utlenianie w obecności wapnia;

Akworyna – enzym katalizujący utlenianie w obecności wapnia. W reakcji następuje uwolnienie dwutlenku węgla i emisja światła o długości fali 466 nm. Enzym występuje u meduz.

Akworyna wraz z białkiem zielonej fluorescencji została wykorzystana do wizualizacji komórek nerwowych w mózgu muszki owocowej oraz obserwacji regulacji neuronów.

Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akyn

ludowy poeta i pieśniarz w krajach azjatyckich; aszyk, ozan, żyrau

Akyn – w tradycjach narodów Azji Środkowej ludowy poeta improwizator, pieśniarz wykonujący przy akompaniamencie tradycyjnego instrumentu muzycznego utwory swoje lub tradycyjne, najczęściej o charakterze lirycznym lub epickim. Tradycyjnym instrumentem wykorzystywanym przez akynów była dombra, aczkolwiek wielu twórców, zwłaszcza w nowszych czasach, korzystało także np. z kobyzu.

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia